Activerende werkvormen: 15 voorbeelden voor je les

Waarom activerend werken helpt

Leerlingen onthouden beter wat ze zelf moeten ophalen en uitleggen dan wat ze alleen horen. Barak Rosenshine zette de lesgedragingen van effectieve docenten op een rij: korte terugblik aan het begin, veel vragen stellen aan alle leerlingen, begeleid oefenen en controleren of iedereen het snapt. Samenwerkend leren levert volgens de Education Endowment Foundation gemiddeld zo'n vijf maanden extra vooruitgang op, maar alleen als de taak goed gestructureerd is. Leerlingen bij elkaar zetten is nog geen werkvorm.

15 werkvormen, per lesfase

Elke werkvorm heeft een doel, een tijd en een tip om te differentiëren.

Start: voorkennis ophalen

1. 1

   Drie vragen terug

   Begin met drie korte vragen over de vorige les, zonder boek.

   Tijd: 5 minuten

   Differentiëren: Laat leerlingen die alles goed hebben een vierde, moeilijkere vraag maken.

2. 2

   Wat weet je al?

   Leerlingen schrijven in dertig seconden op wat ze al over het onderwerp weten en delen het met hun buur.

   Tijd: 3 minuten

   Differentiëren: Geef twee steunwoorden aan wie niet op gang komt.

3. 3

   Vier hoeken

   Je leest een stelling voor; leerlingen kiezen een hoek van het lokaal (eens, oneens, twijfel, anders) en leggen uit waarom.

   Tijd: 10 minuten

   Differentiëren: Vraag in elke hoek eerst een leerling die nog weinig heeft gezegd.

Instructie: checken of iedereen het snapt

1. 4

   Wisbordjes

   Iedereen schrijft het antwoord op een wisbordje en houdt het tegelijk omhoog. Je ziet in één blik wie het snapt.

   Tijd: 2 minuten per vraag

   Differentiëren: Laat wie het fout had direct een tweede, vergelijkbare vraag doen.

2. 5

   Denken, delen, uitwisselen

   Eerst zelf nadenken, dan bespreken met je buur, dan delen met de klas.

   Tijd: 5 minuten

   Differentiëren: Koppel bewust een sterke en een minder sterke leerling.

3. 6

   Willekeurige beurt

   Geen vingers: je kiest wie antwoordt, bijvoorbeeld met naamstokjes. Iedereen moet dus nadenken.

   Tijd: doorlopend

   Differentiëren: Laat een leerling die vastloopt een klasgenoot om hulp vragen en daarna zelf afmaken.

4. 7

   Leg het je buur uit

   Na je uitleg legt de ene helft van de klas het in eigen woorden uit aan de andere helft, daarna wisselen.

   Tijd: 4 minuten

   Differentiëren: Geef de uitlegger een kaartje met de drie kernbegrippen.

Gratis: 10 dingen die je morgen doet om te zien wie het snapt →

Verwerken: oefenen en samenwerken

1. 8

   Uitgewerkt voorbeeld, half, zelf

   Laat eerst een volledig uitgewerkt voorbeeld zien, dan een half uitgewerkt voorbeeld dat leerlingen afmaken, dan een opgave die ze zelf doen.

   Tijd: 15 minuten

   Differentiëren: Wie het snapt, slaat het halve voorbeeld over.

2. 9

   Placemat

   Groepjes van vier schrijven eerst ieder in hun eigen vak van een groot vel, en zetten daarna samen het beste antwoord in het midden.

   Tijd: 15 minuten

   Differentiëren: Geef elk groepje een vraag op eigen niveau.

3. 10

   Expertgroepen

   Elke leerling wordt expert op één deel van de stof en legt dat daarna uit in een nieuw groepje.

   Tijd: 25 minuten

   Differentiëren: Verdeel de delen naar moeilijkheid.

4. 11

   Carrousel

   Groepjes gaan langs vier of vijf posten met elk een andere opdracht bij hetzelfde lesdoel.

   Tijd: 20 tot 30 minuten

   Differentiëren: Maak één post met verdieping en één met extra uitleg.

5. 12

   Sorteren

   Leerlingen ordenen kaartjes: begrippen bij definities, oorzaken bij gevolgen, gebeurtenissen op een tijdlijn.

   Tijd: 10 minuten

   Differentiëren: Geef minder kaartjes, of juist een paar afleiders erbij.

Afsluiten: terugkijken op het lesdoel

1. 13

   Exitkaartje

   Twee vragen bij het lesdoel op een briefje, ingeleverd bij de deur.

   Tijd: 3 minuten

   Differentiëren: Eén vraag voor iedereen, één vraag om verder te denken.

2. 14

   3-2-1

   Drie dingen die je hebt geleerd, twee vragen die je nog hebt, één plek waar je dit kunt gebruiken.

   Tijd: 5 minuten

   Differentiëren: Laat leerlingen die weinig opschrijven het mondeling doen.

3. 15

   Zelftoets

   Vijf oefenvragen bij het lesdoel, zonder cijfer, met feedback per antwoord. Leerlingen zien zelf waar ze staan.

   Tijd: 10 minuten

   Differentiëren: Laat wie alles goed heeft een verdiepingsvraag maken.

Gratis: sjabloon voor een zelftoets →

Kies je werkvorm bij je lesdoel

Het werkwoord in je lesdoel bepaalt de werkvorm. Moet een leerling iets kunnen uitleggen, dan oefent hij met uitleggen, niet met invullen. Dat heet constructieve uitlijning.

• Benoemen of herkennen → drie vragen terug, sorteren, wisbordjes
• Uitleggen → leg het je buur uit, denken-delen-uitwisselen, expertgroepen
• Toepassen → uitgewerkt voorbeeld, carrousel
• Beoordelen of kiezen → vier hoeken, placemat

Wat is constructieve uitlijning? →Gratis: de lesdoel-check →

Differentiëren met werkvormen

Je hoeft niet drie lessen te maken. Houd één lesdoel voor de hele klas en varieer in drie dingen:

• Ondersteuning: een uitgewerkt voorbeeld, een hulpkaart of steunwoorden voor wie het nodig heeft.
• Niveau van de vraag: een basisvraag voor iedereen, een verdiepingsvraag voor wie verder kan.
• Groepering: soms bewust gemengd, soms op niveau, nooit steeds dezelfde groepjes.

Kijk na de les naar je exitkaartjes of zelftoets: wie heeft volgende les extra uitleg nodig?

Voorbeeld: werkvormen in een geschiedenisles

Lesdoel: leerlingen kunnen drie oorzaken van de Eerste Wereldoorlog uitleggen.

1. 1Start: sorteren. Leerlingen leggen zes gebeurtenissen van 1870 tot 1914 op een tijdlijn.
2. 2Instructie: wisbordjes. Na je uitleg over militarisme, bondgenootschappen, imperialisme en nationalisme vraag je per oorzaak een voorbeeld.
3. 3Verwerken: expertgroepen. Elk groepje werkt één oorzaak uit en legt die daarna uit aan een nieuw groepje.
4. 4Afsluiten: exitkaartje. Welke oorzaak woog volgens jou het zwaarst, en waarom?

Zo doe je dit in MaxAssist

In MaxAssist maak je je les vanuit je lesdoel: Max stelt uitleg, opdrachten, een zelftoets en een toets voor die bij elkaar passen, en jij past aan wat niet klopt. Een werkvorm uit deze lijst zet je erbij als opdracht. Je leerlingen oefenen daarna met een tutor die alleen over die les antwoordt en hints geeft in plaats van antwoorden. Jij ziet welke hulpvragen ze stellen.

Per leerling zien wie hulp nodig heeft, en nakijken met jouw akkoord, zijn in ontwikkeling.In ontwikkeling

Lesmateriaal maken met AI in zes stappen →Zo werkt het →

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Barak Rosenshine, Principles of Instruction, American Educator (voorjaar 2012)
• Education Endowment Foundation: Collaborative learning approaches (Teaching and Learning Toolkit)